Wat is Sjamanisme?

Wat is Sjamanisme?

De vraag "Wat is sjamanisme?" lijkt eenvoudig, maar hoe meer je je erin verdiept, hoe duidelijker wordt dat er niet één antwoord bestaat. De betekenis van het woord hangt namelijk af van de cultuur, de geschiedenis en de traditie waar je naar kijkt. Daarom is het belangrijk om eerst stil te staan bij een ander begrip dat nauw met sjamanisme verbonden is: animisme.

Wat is animisme?

Animisme is een levensvisie waarin alles bezield is. Het woord is afgeleid van het Latijnse anima, wat "ziel" of "geest" betekent. Vanuit een animistische kijk op de wereld heeft niet alleen de mens een ziel, maar ook dieren, bomen, planten, bergen, rivieren, de wind en zelfs de verhalen die wij vertellen bevatten een eigen bezieling. In veel animistische tradities wordt de natuur niet gezien als een verzameling levenloze objecten, maar als een levend geheel waarmee je een verbinding kunt aangaan. De zichtbare wereld en de onzichtbare wereld zijn met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar voortdurend.

Animisme is geen religie op zichzelf. Je vindt deze manier van kijken terug binnen veel verschillende natuurtradities over de hele wereld. Denk aan de oorspronkelijke volkeren van Noord- en Zuid-Amerika, Siberië, Afrika, Australië en delen van Europa. Ook in de oude tradities van de Kelten, Germanen en Scandinavische volkeren zijn animistische elementen duidelijk terug te vinden.

Wat is sjamanisme?

Daar wordt het ingewikkelder. Er bestaat namelijk niet één vorm van sjamanisme. Wat in Siberië onder sjamanisme wordt verstaan, ziet er heel anders uit dan de tradities van de Amazone, Noord-Amerika of Noord-Europa. Iedere cultuur heeft haar eigen geschiedenis, rituelen, gebruiken en wereldbeeld ontwikkeld. Toch worden al deze tradities in het Westen vaak onder dezelfde noemer geplaatst: sjamanisme.

Dat is begrijpelijk, omdat er overeenkomsten bestaan. In veel van deze tradities spelen trance, contact met de spirituele wereld, rituelen, genezing en het herstellen van balans een belangrijke rol. Maar de verschillen zijn minstens zo groot als de overeenkomsten.

Daarom is het goed om te beseffen dat het woord sjamanisme tegenwoordig vaak wordt gebruikt als een verzamelnaam voor uiteenlopende spirituele tradities. Wanneer iemand zegt dat hij of zij "sjamanisme beoefent", vertelt dat nog niet welke traditie, visie of werkwijze daar precies achter schuilgaat.

Waarom gebruiken we het woord sjamanisme dan zo breed?

Dat heeft grotendeels met de geschiedenis te maken. Toen westerse onderzoekers en antropologen vanaf de negentiende eeuw verschillende oorspronkelijke volkeren begonnen te bestuderen, zagen zij overeenkomsten tussen bepaalde spirituele specialisten uit uiteenlopende culturen. Daardoor ontstond de gewoonte om al deze verschillende tradities onder één verzamelnaam te plaatsen: sjamanisme. Die benaming is in het Westen blijven bestaan. Daardoor wordt tegenwoordig hetzelfde woord gebruikt voor tradities die historisch en cultureel sterk van elkaar verschillen. Dat maakt het soms lastig om precies uit te leggen wat iemand bedoelt wanneer hij of zij over sjamanisme spreekt.

Waar komt het woord sjamaan vandaan?

De oorsprong van het woord sjamaan ligt waarschijnlijk in de Toengische talen van Oost-Siberië en Mantsjoerije. Over de precieze betekenis bestaan verschillende wetenschappelijke opvattingen, maar algemeen wordt aangenomen dat het woord verwijst naar iemand die door middel van trance contact kan maken met de spirituele wereld. Van oorsprong beschrijft het woord dus niet een complete religie, maar een persoon met een specifieke rol binnen zijn of haar gemeenschap. Pas later is daar het woord sjamanisme van afgeleid om het geheel van deze praktijk of werkwijze aan te duiden.

Het Siberische sjamanisme

Omdat het woord "sjamanisme" uit Siberië afkomstig is, wordt het Siberische sjamanisme vaak gezien als de historische oorsprong van de term. Ook daar is echter geen sprake van één uniforme traditie. Siberië beslaat een enorm gebied met verschillende volkeren, talen en gebruiken. Daardoor bestaan ook binnen het Siberische sjamanisme grote verschillen in rituelen, overtuigingen en wereldbeelden.

Van het Siberische sjamanisme heb ik mij voornamelijk verdiept in het sjamanisme uit de Altai-regio. Dit gebied ligt op het kruispunt van het huidige Rusland, Mongolië, Kazachstan en China. Juist doordat hier verschillende culturen elkaar eeuwenlang hebben beïnvloed, kent ook deze traditie meerdere stromingen en interpretaties.

Wat hebben verschillende sjamanistische tradities met elkaar gemeen?

Ondanks alle verschillen zie ik ook een duidelijke rode draad. Vrijwel iedere sjamanistische traditie probeert de relatie tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld in balans te brengen. Wanneer die balans verstoord raakt, kunnen rituelen, ceremonieën of spiritueel werk worden ingezet om de harmonie te herstellen. Hoe dat gebeurt, verschilt per cultuur. De rituelen, symbolen en gebruiken zijn overal anders. Maar het onderliggende uitgangspunt: "leven in relatie met de natuur, de spirituele wereld en de gemeenschap", komt eigenlijk overal terug.

Mijn eigen definitie van een sjamaan

Als ik het in mijn eigen woorden zou omschrijven, dan is een sjamaan iemand die het woord van de spirits verbindt met het woord van de mens. Iemand die de wijsheid van de spirits naar de aarde kan brengen. En iemand die het vermogen heeft om te helen, te ondersteunen en iemand te helpen zijn weg weer (terug) te vinden. Dit is hoe het voor mij persoonlijk het meest kloppend is om een omschrijving te geven. Andere tradities zullen daar soms andere woorden voor kiezen of andere accenten leggen.

Vanuit welke achtergrond geef ik les?

Mijn visie is opgebouwd uit jarenlange studie en praktijkervaring binnen verschillende stromingen van het sjamanisme. Dit betekent dat ik met Shamanic Teachings geen les aanbied vanuit één enkele traditie.

Het Nederlands sjamanisme, de Europese natuurtradities, Keltische en druïdische invloeden, het Siberische sjamanisme en delen van Zuid-Amerikaanse tradities vormen samen de basis van mijn ontwikkeling. Daarnaast beïnvloedt mijn achtergrond als acupuncturist mijn manier van kijken. De Traditionele Chinese Geneeskunde heeft mij geleerd om gezondheid, natuur en energie altijd als één samenhangend geheel te benaderen.

Eén ding hadden al mijn teachers gemeen: ze gaven mij de boodschap mee om niet hun manier van werken te kopiëren, maar mijn eigen persoonlijke medicijnkracht te laten ontwaken. Mijn eigen manier van werken te ontwikkelen. Dit is ook wat ik mijn studenten wil bieden.

Ben je nieuwsgierig geworden naar deze manier van werken? Wil je ontdekken wat sjamanisme jou kan brengen in het dagelijks leven? Neem dan gerust een kijkje bij de jaartraining van Shamanic Teachings: Strong Roots. Tijdens dit traject neem ik je stap voor stap mee in de wereld van het sjamanisme. Je leert praktische technieken, ontdekt de achterliggende filosofie en ontwikkelt jouw eigen manier van werken.

Foto gemaakt tijdens een vuurceremonie in de Pyreneeën